در نگاه لکان، ما در سکس دنبال بدن نیستیم؛ دنبال «کمبود»یم
ما انسانها همیشه یک «جای خالی» در درون داریم؛
نوعی ناتمامی بنیادی.
رابطه جنسی تلاشی است برای پرکردن همین جای خالی.
اما لکان میگوید:
«رابطه جنسی کامل وجود ندارد.»
چون هیچکس نمیتواند دقیقاً همان چیزی باشد
که در فانتزی ماست.
ما به بدنِ دیگری نزدیک میشویم،
اما در عمق روان،
در حال ارتباط با تصویری هستیم که از او ساختهایم؛
نه با خودِ او.
به همین دلیل نزدیکترین لحظهها هم
کمی فاصله در خود دارند.
چرا بسیاری رابطهها از سکس ضربه میخورند؟
چون هرکدام از ما
با کمبودهای متفاوت
با میل نامرئی و شخصی
و با تصویر خیالی از «دوستداشتهشدن»
وارد رابطه میشویم.
وقتی این میلها و فانتزیها بیان نمیشود،
رابطه وارد چرخهای از سوءتفاهم و ناکامی میشود.
رابطه سالم در نگاه لکان یعنی چه؟
۱) پذیرش «دیگری بودنِ دیگری»
رابطه سالم یعنی:
من تو را همانطور که هستی ببینم،
نه آنطور که در خیال ساختهام.
۲) نخواهیم دیگری جای خالی ما را پر کند
عشق سالم یعنی:
من کمبودم را میشناسم،
اما از تو نمیخواهم جای آن را پُر کنی.
۳) تفاوت میلها را تهدید نبینیم
هیچ دو نفری میل یکسان ندارند.
تفاوت میلها تهدید نیست؛
پویایی رابطه است.
۴) بتوانیم درباره میل و فانتزی صحبت کنیم
وقتی زوجها یاد میگیرند میل خود را نام ببرند،
بدن آرام میشود،
رابطه عمیق میشود،
و سکس از «عمل»
به « encounter » (مواجهه واقعی با دیگری) تبدیل میشود.
پیام کاربردی برای درمانگران
لکان میگوید در مشکلات جنسی،
اصل بدن نیست؛
اصل، فانتزی ناخودآگاه است.
پس در درمان به اینها نگاه کنید:
هرکدام دیگری را چگونه در خیال ساخته؟
کدام کمبود را از رابطه مطالبه میکند؟
چه بخشی از میلش را سانسور کرده؟
کدام فانتزیاش برایش تهدیدکننده است؟
کجا دیگری را «ابژه تکمیلگر» کرده؟
وقتی این چهار نقطه روشن شود،
رابطه از سطح تنش و سرخوردگی
به سطح بلوغ و واقعیت منتقل میشود.
جمعبندی
در نگاه لکان
سکس یعنی دیالوگ دو میل،
نه وصال دو بدن.
رابطه سالم یعنی دو انسان ناتمام
که بدون اینکه یکدیگر را «کاملکننده» بدانند،
انتخاب میکنند کنار هم رشد کنند.
همین ناتمامی،
همین فاصله کوچک،
چیزی است که میل را زنده نگه میدارد.
۱) سکس از نگاه لکان: «آنچه نمیگذرد در زبان»
۱.۱. میل جنسی = میل به دیگریِ بزرگ
در دستگاه لکان، سکس در اصل تلاشی است برای رسیدن به دیگری (Other)؛ نه فرد مقابل، بلکه آن «دیگری بزرگ» که نماد تمام چیزهایی است که نداریم:
معنا
امنیت وجودی
حس کاملبودن
عشقِ بدون شکست
این یعنی انسان در رابطه جنسی دنبال کاملشدن است، اما لکان میگوید:
«رابطه جنسی وجود ندارد.» (There is no sexual relation)
یعنی چه؟
یعنی هیچگاه دو نفر کاملاً بر هم منطبق نمیشوند؛ بدنها ممکن است کنار هم باشند، اما
میلها
فانتزیها
فقدانها
تصویر از خود
نیازهای ناخودآگاه
هیچگاه ۱۰۰٪ بر هم منطبق نمیشود.
پس سکس همیشه با کمبود گره خورده است.
سکس = بازنمایی نمادین فانتزیها
به نظر لکان ما در سکس نه با بدن دیگری، بلکه با سوژهای که در فانتزی خود ساختهایم رابطه برقرار میکنیم.
این یعنی:
مهمترین نقش سکس در روان انسان:
برآوردهکردن و مدیریت فانتزیهایی که سوژه را نگه میدارند.
وقتی زوجی مشکل جنسی دارند، لکان میگوید باید از این بپرسی:
«در ناخودآگاه این دو نفر چه میگذرد؟»
«کدام فانتزیها برایشان تهدیدکننده شده؟»
«کدام میل ممنوعه آنها را فلج کرده؟»
۳) چرا لکان میگوید رابطه جنسی واقعی ناممکن است؟
چون:
انسان از راه زبان وارد جهان میشود
و زبان همیشه «فاصله» میاندازد بین ما و واقعیت.
رابطه جنسی نزد لکان تلاشی است برای عبور از این فاصله و رسیدن به رئال (امر واقع)، اما:
امر واقع دستنیافتنی است
بدنها هم نمیتوانند این فاصله را کامل پر کنند
هر وصال، یک «ناکامی بنیادین» در خودش دارد
یک رابطه سالم از نظر لکان چگونه شکل میگیرد؟
اینجا نقطه بسیار کاربردی برای توست مهناز جان، مخصوصاً در زوجدرمانی.
۴.۱. پذیرش «دیگری بودنِ دیگری»
رابطه سالم جایی است که سوژه:
دیگری را بهعنوان یک انسان مستقل بپذیرد
او را با فانتزی خودش اشتباه نگیرد
به دیگری اجازه دهد که میل مستقل داشته باشد
یعنی:
رابطه سالم = رابطه دو میل، نه رابطه دو تصویر.
۴.۲. پذیرش فقدان (acceptance of lack)
لکان میگوید رابطه زمانی سالم میشود که هر دو نفر بفهمند:
من ناقصم
تو ناقصی
ما کنار هم کامل نمیشویم
اما میتوانیم به هم معنا بدهیم
وقتی زوج انتظار «کاملکنندهشدن» از هم دارند، رابطه فرو میپاشد.
۴.۳. میلمندی متقابل، نه مالکیت
در رابطه سالم:
من تو را میخواهم
نه اینکه تو را داشته باشم
یا تو را ابزاری برای پُرکردن شکافهای درونیام کنم
میل سالم یعنی:
«من میل تو به من را میخواهم.»
