*قسمتی از کتاب راهکار رهایی نویسندگان مجتبی دشتی و سیدمهدی عظیمی*
چند روزی هست که متوجه شده ام دختر شانزده ساله ام با همکلاسی هایش بعد از مدرسه سیگار می کشند خیلی ناراحت شدم وقتی که دخترم گفت دوستانش به او تعارف کرده اند و او هم در آن لحظه قدرت نه گفتن را نداشته خیلی ناراحت شدم حالا نمیدانم چکار کنم؟
بسیار متأسفم که چنین شرایطی را تجربه میکنید. شنیدن این خبر برای هر والدینی شوکهکننده و نگرانکننده است. اما قبل از هر چیز، بسیار مهم است که بدانید دختر شما در حال حاضر در یکی از حساسترین دوران زندگیاش (نوجوانی) قرار دارد.
نکته مثبتی که در سئوال شما وجود دارد این است که دخترتان با شما صادق بوده و ماجرا را برایتان تعریف کرده است. این نشاندهنده وجود اعتماد بین شماست؛ پس اولین و مهمترین قدم، حفظ این اعتماد است.
در اینجا چند راهکار گامبهگام بر اساس رویکردهای روانشناسی برای مواجهه با این موقعیت ارائه میدهم:
1. کنترل خشم و حفظ آرامش (بسیار حیاتی)
میدانم که خشمگین، ناامید و نگران هستید، اما اگر در لحظه برخورد، فریاد بزنید یا او را تنبیه شدید کنید، اولین پیامی که به او میدهید این است: «دیگر نباید چیزی را به پدر یا مادر بگویم، چون عصبانی میشوند». این کار باعث میشود او در آینده رفتارهای خود را از شما پنهان کند.
تکنیک: قبل از صحبت، نفس عمیق بکشید. به یاد داشته باشید که هدف شما «اصلاح رفتار» است، نه «تحقیر کردن فرزند».
2. گوش دادن فعال و بدون قضاوت
از او بپرسید چه چیزی باعث شد نتواند «نه» بگوید. آیا میخواست «تأیید» دوستانش را بگیرد؟ آیا میترسید اگر «نه» بگوید، او را طرد کنند یا مسخره کنند؟
جمله پیشنهادی: «ممنونم که این موضوع را با من در میان گذاشتی. میدانم که الان تحت فشار هستی. به من بگو دقیقاً چه اتفاقی افتاد و چرا احساس کردی که نمیتوانی نه بگویی؟»
۳. آموزش مهارتهای اجتماعی و «نه» گفتن
نوجوانان در این سن به شدت تحت تأثیر «فشار همسالان» (Peer Pressure) هستند. او نیاز ندارد که شما فقط به او بگویید «سیگار نکش»، او نیاز دارد بداند «چطور در آن لحظه حساس، نه بگوید»
تمرین کنید: با او نقش بازی کنید (Role-play). شما نقش دوستش را بازی کنید و به او سیگار تعارف کنید و از او بخواهید روشهای مختلف «نه» گفتن را تمرین کند.
جملات کوتاه و قاطع: به او یاد بدهید نیازی نیست توضیح طولانی بدهد؛ جملاتی مثل «نه، ممنون، اهلش نیستم»، «نه، ترجیح میدهم نه»، یا حتی یک «نه» ساده کافی است.
4. تقویت عزتنفس
نوجوانی که عزتنفس بالایی داشته باشد، برای اثبات خودش یا پذیرفته شدن در گروه، دست به رفتارهای پرخطر نمیزند.
او را برای توانمندیها و نقاط قوتش تشویق کنید تا احساس ارزشمندیاش وابسته به تأیید همکلاسیهایش نباشد.
۵. مدیریت محیط و نظارت غیرمستقیم
لازم نیست او را حبس کنید، اما میتوانید نظارتتان را کمی بیشتر کنید:
از او بخواهید بعد از مدرسه سریعتر به خانه برگردد یا برنامههایش را شفافتر با شما در میان بگذارد.
در مورد خطرات سیگار و آسیبهای احتمالی به ریهها و سلامت جسمیاش، به جای سخنرانی کردن، ویدیوهای علمی یا مطالب مستند و کوتاه برایش بفرستید تا خودش به نتیجه برسد (نه اینکه شما تحمیل کنید)
۶. بررسی ریشههای روانی
گاهی سیگار کشیدن در نوجوانی، پوششی برای دردهای درونی (اضطراب، افسردگی یا خلأهای عاطفی) است.
آیا در خانه یا محیط مدرسه اخیراً دچار استرس شده است؟
اگر احساس میکنید این رفتار ریشههای عمیقتری دارد، حتماً از یک روانشناس نوجوان کمک بگیرید. مشاور میتواند به او یاد بدهد که چگونه احساسات ناخوشایندش را بدون پناه بردن به سیگار، مدیریت کند. به خودتان یادآوری کنید که او هنوز در حال یادگیری است. این یک لغزش است، نه یک شکست قطعی. مهم این است که شما در کنارش باشید، نه روبروی او. اگر به او نشان دهید که «من و تو با هم هستیم تا با این مشکل مقابله کنیم»، بسیار موفقتر خواهید بود تا اینکه او را به عنوان یک «خطاکار» سرزنش کنید.
آیا فکر میکنید در حال حاضر عامل خاصی (مثل افت تحصیلی، تنهایی یا تغییر گروه دوستان) در زندگی او وجود دارد که باعث شده به سمت این رفتار کشیده شود؟ بررسی این موضوع میتواند به شما کمک کند تا راهکار را دقیقتر پیدا کنید.
