اگر کودک به سیگار واکنش نشان داد چه کاری انجام دهیم؟
قسمتی از کتاب راهکار رهایی نویسندگان مجتبی دشتی و سیدمهدی عظیمی
پسر شش ساله ام وقتی در خیابان هستیم و فیلتر سیگار میبیند سریع آن را برمیدارد و ژست سیگار کشیدن به خودش میگیرد پدرش هم سیگاری نیست و همین موضوع مرا نسبت به آینده اش نگران کرده چکار کنم؟
اینکه متوجه این رفتار پسرتان شدهاید و نگران آینده او هستید، نشاندهنده دقت و مسئولیتپذیری شماست. در سن شش سالگی، کودکان بیشتر از روی کنجکاوی، تقلید و بازی دست به چنین کارهایی میزنند، بدون اینکه درکی از ماهیت یا خطرات سیگار داشته باشند.
این رفتار در این سن کاملاً طبیعی است و لزوماً به این معنا نیست که او در آینده سیگاری خواهد شد. کودکان در این سن، دنیای اطراف خود را از طریق بازی و تقلید تجربه میکنند. او احتمالاً افرادی را دیده که سیگار میکشند (شاید در تلویزیون، فیلمها، یا حتی غریبهها در خیابان) و حالا در حال شبیهسازی آن نقش است.
اما این یک فرصت طلایی برای شماست که از همین حالا، پایههای آموزش درست را در مورد سلامتی برای او بنا کنید.
در اینجا چند راهکار برای مواجهه با این موضوع پیشنهاد میکنم:
1. برخورد آرام و آموزشی (نه سرزنش یا تنبیه)
مهمترین نکته این است که واکنش شما نباید باعث شود او احساس بدی نسبت به این کنجکاوی پیدا کند یا آن را پنهان کند.
وقتی فیلتر سیگار را برداشت: به جای اینکه فوراً او را سرزنش کنید یا بگویید «این کار را نکن»، با لحنی آرام و کنجکاو بگویید: «وای، چی پیدا کردی؟ این چیه؟»
توضیح ساده و کودکانه: وقتی متوجه شد که او دارد وانمود میکند سیگار میکشد، توضیح دهید که این «فیلتر سیگار» است و سیگار برای سلامتی مضر است.
مثال: « سیگار کشیدن باعث میشه نفس کشیدن سخت بشه و ریهها درد بگیرن. مثل این میمونه که یه کوچولوی بدجنس بیاد و ریههای کوچولوت رو اذیت کنه. ما دوست نداریم ریههامون درد بگیره، درسته؟»
میتوانید از تشبیههای ساده استفاده کنید: «مثل این میمونه که هی دود بره توی چشم آدم، چشم رو اذیت میکنه. سیگار هم ریهها رو اذیت میکنه.»
۲. آموزش در مورد سلامتی و بدن
از این فرصت استفاده کنید تا در مورد اهمیت سلامتی و اعضای بدن به او آموزش دهید.
تمرکز بر مزایای سلامتی: به او بگویید که وقتی سیگار نمیکشیم، بدنمان قویتر میشود، بهتر میتواند بدود و بازی کند، و نفس راحتتری دارد.
کلام مثبت: به جای تمرکز صرف بر «مضر بودن سیگار»، بر «چیزهای خوبی که با سالم بودن به دست میآید» تأکید کنید.
۳. بازیهای جایگزین و مثبت
به جای اینکه صرفاً جلوی بازی او را بگیرید، جایگزینهای مثبت و سرگرمکننده پیشنهاد دهید.
بازیهای قهرمانی یا نقشآفرینی سالم: به او پیشنهاد دهید که نقش یک دکتر، آتشنشان، پلیس (قهرمانان سالم) را بازی کند. این نقشها احساس قدرت و تأثیرگذاری را به او میدهند که شاید با برداشتن فیلتر سیگار به دنبال آن است.
فعالیتهای بدنی: او را تشویق کنید تا بیشتر بدود، بازی کند، یا ورزش کند. این کار هم انرژی او را تخلیه میکند و هم او را با مزایای بدن سالم آشنا میسازد.
۴. دور کردن اشیاء مشابه (در صورت امکان)
اگر فیلتر سیگار یا ته سیگار در دسترس او قرار دارد، سعی کنید محیط را تا حد امکان پاکیزه نگه دارید. البته میدانم که در خیابان کنترل کامل ممکن نیست، اما در خانه یا حیاط، این امکان وجود دارد.
۵. صحبت با پدر در مورد نمایش در رسانه (اگر مرتبط باشد)
اگر در رسانهها (تلویزیون، فیلم، تبلیغات) تصویری از سیگار کشیدن میبیند، میتوانید با پدرش صحبت کنید که در صورت امکان، با او در مورد این تصاویر و اینکه این کار برای سلامتی خوب نیست، صحبت کند. هرچند گفتید پدرش سیگاری نیست، اما ممکن است در رسانهها با آن مواجه شود.
یادتان باشد که در این سن، هدف اصلی شما اطلاعرسانی و ایجاد حساسیت اولیه نسبت به سلامتی است، نه ایجاد ترس افراطی یا ممنوعیت شدید که نتیجه عکس بدهد. او در حال یادگیری است و شما راهنمای او هستید. این رفتار، یک «آلارم» است که به شما فرصت آموزش میدهد. نگرانی شما طبیعی است، اما با رویکرد درست آموزشی و حفظ آرامش، میتوانید به بهترین شکل این مرحله را پشت سر بگذارید.
